- नेपाली कांग्रेसले बीपी कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवसमा 'ग्रीन रन' र औपचारिक सभा गरी दुई भिन्न शैलीका कार्यक्रमहरू सम्पन्न गर्यो।
- यी कार्यक्रमले पार्टीभित्रको परिवर्तन चाहने नयाँ पुस्ता र पुरानो परम्परावादी समूहबीचको बढ्दो दूरी र विभाजनलाई प्रष्ट पारेको छ।
- बीपीको सम्मानका लागि केवल औपचारिकता नभई उहाँको लोकतान्त्रिक विचार र राजनीतिक संस्कारलाई व्यवहारमा लागू गर्नु अनिवार्य छ।
- नयाँ राजनीतिक चुनौती र जनअपेक्षा सम्बोधन गर्न कांग्रेसले आफ्नो आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढ गर्दै जनताप्रति बढी जवाफदेही हुनुपर्ने देखिन्छ।
काठमाडौं : बुधबार बिहान ललितपुरका सडकमा फरक किसिमको ऊर्जा देखिन्थ्यो। सेतो टी–सर्ट लगाएका सयौँ युवाहरू मनसुनी कुहिरोबीच पाँच किलोमिटर लामो ‘ग्रीन रन’मा दौडिरहेका थिए। नेपाली कांग्रेसको नयाँ सुधारवादी समूहले आयोजना गरेको उक्त कार्यक्रममा सहभागी युवाहरूको टी–सर्टमा पार्टीका संस्थापक नेता तथा नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद (बीपी) कोइरालाको तस्बिर अंकित थियो। टी–सर्टको पछाडिको भागमा भने जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सचेतनाको सन्देश थियो।
त्यही दिन दिउँसो काठमाडौंको प्रज्ञा भवनमा भने फरक दृश्य देखियो। फूलका मालाले सजाइएको सभाहलमा नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता, पुराना कार्यकर्ता र समर्थकहरू बीपी कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवस मनाउन भेला भएका थिए। धूपको सुगन्ध, श्रद्धाका शब्द र मौन भावबीच उनीहरूले बीपीको योगदान सम्झिए।
दुवै कार्यक्रमको उद्देश्य एउटै थियो—नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अगुवा, नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेता तथा पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालालाई सम्झनु।
तर, एउटै उद्देश्य बोकेका यी दुई कार्यक्रमले पार्टीभित्रको वर्तमान अवस्थालाई पनि प्रतिबिम्बित गर्यो। एउटा कार्यक्रममा नयाँ पुस्ता र परिवर्तनको सन्देश देखिन्थ्यो भने अर्को कार्यक्रममा पार्टीको पुरानो विरासत र परम्पराको झल्को थियो।
धेरै कार्यकर्ताका लागि यो दृश्य एउटा पीडादायी प्रश्न बनेर उभियो—बीपीको नाममा एकताबद्ध हुनुपर्ने पार्टी किन उनकै स्मृतिमा पनि विभाजित देखिन्छ?
बीपी: लोकतन्त्र र विचारका नेता
बीपी कोइराला केवल एक राजनीतिक नेता मात्र थिएनन्। उनी लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अगुवा, विचारक र साहित्यकार पनि थिए।
सन् १९५९ को ऐतिहासिक निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसलाई विजयी गराउँदै उनले नेपालको पहिलो जननिर्वाचित सरकारको नेतृत्व गरे। उनले सामाजिक न्याय र समानताको पक्षमा भूमिसुधारको नीति अघि सारे। “जमिन जोत्नेको” भन्ने उनको सोचले लामो समयदेखि कायम रहेको सामन्ती व्यवस्थालाई चुनौती दिएको थियो।
राजनीतिक संघर्षका क्रममा उनले जेल जीवन, निर्वासन र स्वास्थ्य समस्यासमेत सामना गरे। तर, कठिन परिस्थितिमा पनि उनले लोकतन्त्र र राष्ट्रिय हितलाई पहिलो प्राथमिकता दिए।
सन् १९७६ मा ‘राष्ट्रिय मेलमिलाप’को नीति लिएर नेपाल फर्किएका बीपीले उपचारका लागि विदेश जान गरिएको आग्रह अस्वीकार गर्दै भनेका थिए—
“मेरो स्वास्थ्यको के अर्थ, जब राष्ट्रकै स्वास्थ्य राम्रो छैन?”
उनको राजनीतिक दर्शनमा व्यक्ति होइन, संस्था बलियो हुनुपर्छ भन्ने मान्यता थियो। पार्टीभित्रको लोकतन्त्र र कार्यकर्ताको निर्णयलाई उनले सधैँ महत्व दिए।
विरासत र वर्तमानबीचको दूरी
तर आज नेपाली कांग्रेसभित्र देखिएको विवादले बीपीको त्यही सोचमाथि प्रश्न उठाएको छ।
आन्तरिक विवाद, नेतृत्वको विषय र संगठन सञ्चालनलाई लिएर लामो समयदेखि देखिएको मतभेदले पार्टीभित्र दुई धार स्पष्ट देखिएका छन्।
एक समूहले नयाँ पुस्तालाई जोड्ने र परिवर्तनको सन्देश दिने प्रयास गरिरहेको छ भने अर्को समूह पार्टीको परम्परा र पुरानो संरचनालाई निरन्तरता दिन खोजिरहेको छ।
तर, धेरै कार्यकर्ताको चिन्ता एउटै छ—बीपीको नाम केवल कार्यक्रम र नारामा सीमित नहोस्, उनका विचार व्यवहारमा पनि देखिनुपर्छ।
ललितपुरमा आयोजित कार्यक्रममा सहभागी एक युवा कार्यकर्ताले भने, “बीपी हाम्रो प्रेरणाको स्रोत हुनुहुन्छ। तर उहाँलाई सम्झनु भनेको केवल तस्बिर राख्नु होइन, उहाँले देखाएको लोकतान्त्रिक बाटोमा हिँड्नु पनि हो।”
जनताको विश्वासको चुनौती
नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक विवाद केवल पार्टीको विषय मात्र होइन। यसको असर आम नागरिकको विश्वाससँग पनि जोडिएको छ।
रोजगारीको अभाव, आर्थिक कठिनाइ र भ्रष्टाचारप्रतिको असन्तुष्टिका कारण धेरै नागरिक परम्परागत दलप्रति निराश भइरहेका छन्। नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको उदयले पुराना दलहरूलाई आफ्नो काम गर्ने शैली र नेतृत्व प्रणालीबारे पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाएको छ।
आजको पुस्ताले राजनीतिक विरासतभन्दा बढी योग्यता, पारदर्शिता र जवाफदेही नेतृत्व खोजिरहेको छ।
बीपीलाई सम्झने सही बाटो
स्मृति दिवसका कार्यक्रमहरू सकिएका छन्। दौडका ब्यानर हटिसकेका छन्। काठमाडौंको वर्षाले सडकमा बनेका चिन्हहरू मेटाइसकेको छ।
तर बीपी कोइरालाको विचार र उनले छाडेको प्रश्न अझै बाँकी छ।
बीपीको सम्मान केवल वर्षमा एक दिन श्रद्धाञ्जली दिएर पूरा हुँदैन। उनले विश्वास गरेको लोकतन्त्र, आन्तरिक बहस, संस्थागत निर्णय र जनताप्रतिको उत्तरदायित्वलाई व्यवहारमा उतार्नु नै उनको वास्तविक सम्मान हुनेछ।
अब नेपाली कांग्रेससामु मुख्य चुनौती यही छ—बीपीको तस्बिरलाई मात्र जोगाउने कि उनले देखाएको राजनीतिक संस्कारलाई पनि पुनर्जीवित गर्ने?
