- नेपाल धितोपत्र बोर्डले शेयर बजारको वास्तविक उतारचढाव मापन गर्न नयाँ 'नेप्से बेन्चमार्क इन्डेक्स' ल्याउने प्रस्ताव अघि सारेको छ।
- यो सूचकाङ्कले कारोबारमा उपलब्ध 'फ्री-फ्लोट' शेयरलाई मात्र गणना गरी बजारको पारदर्शी र यथार्थपरक चित्र प्रस्तुत गर्नेछ।
- हालको नेप्सेलाई 'अल इक्विटी इन्डेक्स' बनाइनेछ भने संस्थापक र लक-इनमा रहेका शेयरलाई नयाँ बेन्चमार्कको गणनाबाट बाहिर राखिनेछ।
- पूँजी बजार सुदृढीकरण कार्ययोजना अन्तर्गत यो नयाँ व्यवस्था २०८३ साल मङ्सिर मसान्तभित्र पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
काठमाडौँ, नेपाल: नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले शेयर बजारको वास्तविक उतारचढावलाई पारदर्शी र यथार्थपरक ढङ्गले मापन गर्न नयाँ बेन्चमार्क सूचकाङ्क (इन्डेक्स) ल्याउने प्रस्ताव गरेको छ। यस व्यवस्थाले द्वितीय बजारमा आम लगानीकर्तालाई आफूले खरिद-बिक्री गर्ने शेयरको वास्तविक मूल्य स्थिति बुझ्न थप सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।
हाल कार्यान्वयनमा रहेको नेप्से सूचकाङ्कले सूचीकृत कम्पनीहरूको कुल बजार पूँजीकरण (टोटल मार्केट क्यापिटलाइजेसन) लाई आधार मान्दै आएको छ। यस गणना प्रणालीमा संस्थापक (प्रमोटर) शेयर, सरकारको स्वामित्वमा रहेका Holdings तथा नियमानुसार निश्चित अवधिसम्म बिक्री गर्न नमिल्ने (लक-इन पिरियडमा रहेका) शेयरहरूलाई समेत समावेश गरिन्छ। आम लगानीकर्ताका लागि कारोबारमा उपलब्ध नरहेका यस्ता ठूला शेयर संरचनाले समग्र नेप्से सूचकाङ्कलाई प्रभाव पार्दा मुख्य इन्डेक्सले बजारको वास्तविक कारोबार स्थितिलाई सही ढङ्गले प्रतिबिम्बित गर्न सकेको थिएन।
सूचकाङ्कको दुईधारे वर्गीकरण
धितोपत्र बोर्डको प्रारम्भिक मस्यौदा अनुसार अब बजारका लागि दुईवटा छुट्टाछुट्टै सूचकाङ्क प्रयोगमा ल्याइनेछ:
नेप्से अल इक्विटी इन्डेक्स: हालको नेप्से सूचकाङ्कलाई नै यस नामबाट निरन्तरता दिइनेछ, जसले सूचीकृत सम्पूर्ण कम्पनीहरूको कुल बजार मूल्याङ्कनको प्रतिनिधित्व गर्नेछ।
नेप्से बेन्चमार्क इन्डेक्स (एनबीआई): यो नयाँ सूचकाङ्क हुनेछ, जसले बजारमा सर्वसाधारणका लागि खरिद-बिक्रीमा खुला रहेका 'फ्री-फ्लोट' शेयरको मूल्य स्थिति र तरलतालाई मात्र मापन गर्नेछ।
खासगरी बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको संस्थापक शेयरको मूल्याङ्कनमा देखिएको प्राविधिक त्रुटिलाई हटाउन यो कदम महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। संस्थापक शेयर र सर्वसाधारण शेयरको मूल्य तथा कारोबार स्थिति फरक हुने भए तापनि साविकको गणना विधिमा दुवैलाई समान मूल्यमा मापन गरिँदा बजारको चित्र बाङ्गिने गरेको थियो। नयाँ बेन्चमार्कले कारोबार अयोग्य संस्थापक शेयरलाई गणनाबाट बाहिर राख्नेछ।
कार्यान्वयनका चुनौतीहरू
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले हाल पनि 'फ्लोट इन्डेक्स' गणना गर्दै आएकाले प्रस्ताव गरिएको नयाँ सूचकाङ्कलाई त्यसभन्दा कसरी विशिष्ट र परिमार्जित बनाइन्छ भन्नेबारे भने धितोपत्र बोर्डले कार्यविधिमार्फत स्पष्ट पार्न बाँकी छ।
सरकारले अघि बढाएको ‘पूँजी बजार सुदृढीकरण तथा पुनरुत्थान कार्ययोजना २०८३’ अन्तर्गत यो सुधार कार्यक्रम समावेश गरिएको हो। कार्ययोजना अनुसार २०८३ मङ्सिर मसान्त (सन् २०२६ डिसेम्बर) भित्र नयाँ सूचकाङ्क पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ।
तथापि, बजार विश्लेषकहरूका अनुसार सूचकाङ्कको परिमार्जन आफैँमा बजार बढाउने वा कारोबार रकम ह्वात्तै वृद्धि गर्ने जादुई छडी भने होइन। यसले लगानीकर्तालाई विश्लेषणका लागि सही र पारदर्शी तथ्याङ्क मात्र उपलब्ध गराउनेछ। पूँजी बजारको दीर्घकालीन विकासका लागि सूचीकृत कम्पनीहरूको वित्तीय पारदर्शिता, नियमनको चुस्त कार्यान्वयन, पर्याप्त तरलता र अनुशासित नीतिगत वातावरण अनिवार्य मानिन्छ।
सेबोनले यस प्रस्तावलाई हाल सरोकारवालाहरूबीच छलफलका लागि खुला राखेको छ र प्राप्त सुझावहरूका आधारमा अन्तिम कार्यविधि तयार गरी लागू गर्ने जनाएको छ।
